CHÚNG TA CẦN SỰ KHÔN NGOAN KINH THÁNH

Trong Chúa nhật VI Thường niên tuần này, các bài đọc Lời Chúa nêu bật truyền thống khôn ngoan Do Thái-Kitô giáo trong Kinh Thánh.

Văn chương khôn ngoan được diễn tả dưới nhiều hình thức trong Kinh Thánh. Một trong số đó là tập hợp các “câu nói”, châm ngôn và tục ngữ, giúp định hướng cuộc sống. Ngoài sách Châm ngôn, những câu nói khôn ngoan như vậy xuất hiện khắp Kinh Thánh, chiếm đa số trong truyền thống khôn ngoan của Israel.

Hạn từ “khôn ngoan” mang nhiều ý nghĩa. Trong văn hóa ngày nay, chúng ta có xu hướng cho rằng nó giống như sự hiểu biết có được từ kinh nghiệm sống, tức góp nhặt ý nghĩa từ một tình huống nhất định. Ngược lại, trong Cựu ước, từ “khôn ngoan” chỉ kỹ năng thực hành của người thợ đá hay một thương gia. Tương tự như một người học nghề, mỗi người phải chọn cho mình một kỹ năng để theo Chúa. Trước hết, khôn ngoan trong Kinh Thánh hệ tại nơi việc chọn lựa, như trong Bài đọc I nói: “Người đặt trước mặt ngươi nước và lửa, ngươi muốn cái gì, thì giơ tay ra trên đó.” (Hc 15,16-17).

Có ít nhất ba vai trò giảng dạy theo truyền thống Kinh Thánh của Israel, và thật hữu ích khi suy ngẫm về sự khác biệt giữa chúng. Trong Cựu ước, tư tế dùng Lề luật (Torah) để dạy dỗ và tham gia nhiệm vụ thờ phượng; ngôn sứ chủ yếu giải thích mặc khải, Lời Chúa đã đón nhận và chuyển trao. Ngược lại, một kinh sư khôn khéo đưa ra lời khuyến dụ về cuộc sống, rút ra từ toàn bộ truyền thống các bản văn thánh của Israel. Vai trò của kinh sư khôn ngoan khác biệt khi tập trung vào phương pháp sư phạm, giúp mọi người đạt được sự khôn ngoan bằng cách trở thành “học trò của cuộc sống”.

Bài đọc I, trích từ sách Huấn ca, mô tả một kinh sư đang làm việc. Tác giả đang ‘dạy’ hoặc đưa ra lời khuyên cho bất kỳ ai lưu tâm đến lời hướng dẫn. Đây là nhiệm vụ của truyền thống khôn ngoan Israel, nhằm truyền đạt những lời dạy bảo giúp học trò gắn bó. Qua việc sử dụng những câu tục ngữ tài tình cùng những câu nói hóm hỉnh, tác giả sách Huấn ca đã tìm ra cách thế hiệu quả trong việc truyền đạt kiến thức cho thế hệ mai sau. Trong nhiệm vụ này, tác giả thể hiện cam kết của giới kinh sư trong việc truyền đạt lại sự khôn ngoan cổ xưa của Israel.

Chẳng hạn, bài đọc I đưa ra sự phân biệt rõ ràng giữa những người sống công chính (và kính sợ Thiên Chúa) và những người bất chính (cũng là những kẻ ngu ngốc), đồng thời thách thức người đọc chọn một con đường. Đây không chỉ là khuôn mẫu của một đời sống luân lý. Theo sách Huấn ca và truyền thống kinh sư, việc tuân theo các điều răn rút ra từ trong Kinh Thánh đưa con người đi vào tương quan huyền nhiệm với Thiên Chúa. Sách Huấn ca diễn tả điều này bằng lối nói Chúa ‘nhìn’ đến những người hành động công chính, “Chúa nhìn đến những kẻ kính sợ Người; … Người không truyền dạy cho một ai làm điều gian ác, và không cho phép một ai phạm tội.” (Hc 15,19-20). Điều này sẽ tô điểm thêm cho lối hiểu của thánh Matthêu về các giới luật Tin mừng.

Việc đặt sách Huấn ca và Tin mừng Matthêu cạnh nhau như các bài đọc Lời Chúa hôm nay đã làm nổi bật vai trò của Chúa Giêsu trong truyền thống khôn ngoan Do Thái-Kitô giáo. Chúa Giêsu là một người thầy-Rabbi, một người khôn ngoan nắm vững kỹ năng truyền đạt lời dạy bảo cho các môn đệ - học trò, những người sẵn sàng đón nhận nhiệm vụ khó khăn là thực hành sự khôn ngoan của Thiên Chúa. Chúa Giêsu, với tư cách là người dạy bảo, đã làm sáng tỏ các điều răn được tìm thấy trong lề luật (Torah) và đào sâu tận gốc rễ đời sống luân lý. Cách thức Ngài sử dụng vẫn là một công cụ hỗ trợ giảng dạy hữu ích cho đến ngày nay: bạn đã nghe điều này điều kia, nhưng tôi thậm chí còn nói mạnh hơn thế. Luật quy định có thể ly hôn, nhưng tôi nói hãy cam kết suốt đời khi có thể. Luật nói chớ giết người, nhưng tôi nói không được nuôi dưỡng sự tức giận. Luật nói rằng chớ ngoại tình, nhưng tôi nói chớ nhìn bằng con mắt thèm khát.

Tương tự luật Israel chi phối cả hành vi cá nhân lẫn chính sách quốc gia, lời dạy của Chúa Giêsu hướng dẫn các môn đệ trong tư cách cá nhân và cộng đoàn. Chúa Giêsu giảng dạy cho đám đông. Ngài lặp lại những câu nói truyền thống và điều chỉnh chúng cho phù hợp với hoàn cảnh hiện tại. Những người xung quanh Ngài mang đến những chương trình (agendas) khác nhau và có những hy vọng khác nhau. Một số trong họ là những người được mô tả trong các mối phúc thật: hiền lành, khóc lóc, tinh thần khó nghèo. Một số khác là các nhà lãnh đạo Do Thái giáo thuộc các giáo phái khác nhau vào thế kỷ I. Một số chỉ là những cá nhân đang tìm hiểu ý nghĩa của việc trở thành môn sinh của Chúa Giêsu. Ngài đang đào tạo một cộng đoàn và việc kết hợp truyền thống khôn ngoan Do Thái-Kitô giáo của Chúa Giêsu dành cho tất cả mọi người trong cộng đoàn này. Các bài giảng luân lý được giới thiệu hôm nay nhằm để xây dựng cộng đoàn như một tổng thể, chứ không thể giản lược thành lòng đạo đức hay sự thánh hóa cá nhân.

Có rất nhiều mô hình về sự khôn ngoan được áp dụng ở Khu bảo tồn Indian Flathead nơi tôi đang sống. Một truyền thống tôn trọng các vị cao niên trong cộng đoàn này vẫn còn mạnh mẽ. Trưởng lão không phải là vấn đề tuổi tác mà là khả năng truyền đạt sự khôn ngoan, nhất là sự khôn ngoan của thời xưa và các kỹ năng sống để thế hệ sau có thể áp dụng hiệu quả. Mục tiêu truyền đạt sự khôn ngoan như thế từ các vị cao niên là sức mạnh cả về vật chất cũng như tinh thần cho cả bộ tộc. Trong suy nghĩ của những bậc cao niên, chỉ tập trung vào cá nhân là một thất bại cho toàn thể. Dù sống cách đây hơn 2000 năm, sách Huấn ca cũng chia sẻ quan điểm này. Trong một nhận thức tương tự, tác giả sách Huấn ca đã viết, “Hãy hiểu cho rằng tôi vất vả đâu phải cho mình tôi, nhưng còn cho tất cả những ai muốn thu thập kiến thức.” (Hc 33,18).

CẦU NGUYỆN

- Chúng ta định nghĩa về khôn ngoan có khác với sự khôn ngoan trong Kinh Thánh không?

- Điều đầu tiên chúng ta cần thực hiện để chọn con đường khôn ngoan là gì?

- Hãy nhớ lại khoảng thời gian chúng ta được học biết về những điều khôn ngoan. Lời dạy đó có gắn liền với chúng ta không?

53.Luật của tự do và tình yêu

(Suy niệm của Lm. Giuse Nguyễn An Khang)

Ngày nay, rất nhiều người hiểu được ý nghĩa sâu xa của câu nói luật của tự do và tình yêu. Con người trưởng thành luôn khát vọng được tự do, được tự mình làm nên đời mình và rất giận khi có ai can thiệp vào đời sống riêng tư của mình.

Chính Thiên Chúa vẫn luôn tôn trọng tự do của con người, sau khi ban tặng cho họ tự do như một ân huệ quý giá. Ngài đã không ngăn cản Ađam Evà hái trái cấm, và chấp nhận phải làm rất nhiều việc để sửa chữa tội lỗi đó chỉ vì muốn tôn trọng tự do của họ. Bài đọc I hôm nay cho ta hiểu con người hoàn toàn tự do lựa chọn điều tốt hay xấu để tạo nên "sinh tử" cho mình khi nói: "việc trung thành tuân giữ các giới răn là tuỳ ở con người".

Vậy thì luật lệ của Chúa, của dân tộc Israel mà Đức Giêsu nói đến trong bài Tin mừng có ngăn cản hay xúc phạm đến tự do của con người hay không? Chúng ta tuân giữ các luật lệ với tinh thần nào để phát triển trọn vẹn tự do của mình? đó là vấn đề chúng ta suy niệm tuần này.

1. Tự do là gì?

a/ Tự do là khả năng của ý chí để nhờ đó con người quyết định về chính mình, tự hành động mà không bị bên trong thúc bách hay bên ngoài ép buộc. Nói cách khác, đó là khả năng của một hữu thể có lý trí, có thể làm hay không làm, làm cách này hay cách khác.Những hữu thể đó là con người, là thiên thần và Thiên Chúa. Còn các loài vật khác không có tinh thần thì không có tự do vì bị thúc đẩy do bản năng hay do đối tượng bên ngoài. Tự do của con người là thứ tự do tương đối vì được Thiên Chúa ban tặng, khác với tự do tuyệt đối của Thiên Chúa. Tự do con người cũng còn bị giới hạn bởi vật chất, không gian và thời gian.

Hơn nữa, điều kiện kiên quyết để thực hiện tự do là có thể lựa chọn và biết lựa chọn theo ý muốn của mình. Thí dụ giữa bao nhiêu người bạn gái, người con trai có thể chọn một người để làm vợ và khi chọn như thế, người đó hiểu mình tại sao chọn cô này mà không lấy cô khác.

Tuy nhiên, sự lựa chọn của con người luôn mang một tính cách liều lĩnh vì con người không thể hiểu rõ đối tượng mình chọn lựa và không bao giờ có thể thấy rõ được tương lai: vì nếu biết chắc chắn người con gái kia sẽ phản bội mình hoặc sau này bị tai nạn què chân, cụt tay, thì người con trai đã chọn người khác.

b/ Khi tự do lựa chọn con người. Thiên Chúa cũng đánh liều như vậy. Ngài sáng tạo nên con người, chia sẻ tự do của mình cho con người nên ngài chấp nhận cả việc con người phản bội tình yêu của mình. Ngài đã không thu lại ân sủng tự do, Ngài cũng chẳng giơ tay ngăn cản Ađam và mọi người chúng ta phạm tội. Ngài để cho con người làm chủ vận mệnh của mình. Ngài chỉ nhắc nhở con người phải khôn ngoan khi lựa chọn bằng lương tâm ngay chính của họ. Bài sách Huấn ca nói cho chúng ta hay rằng: "Trước mặt con người là sự sống và sự chết, sự lành và sự dữ họ thích thứ nào thì được thứ ấy. Thiên Chúa luôn luôn nhìn thấy mọi loài và thấu suốt mọi hành động của con người " (Hc 15, 16-21).

Con người càng lắng nghe tiếng Chúa và hành động theo ý Ngài diễn tả qua các luật lệ đúng đắn, qua tiếng lương tâm trung thực thì càng thấy mình được tự do. Đó là thứ tự do đặc biệt của người tín hữu vì các giới luật và lương tâm chỉ có mục đích là làm cho con người sống gắn bó với Thiên Chúa, là Đấng tự do tuyệt đối, Nhưng khi con người chiều theo dục vọng bất chính của mình hay của người khác là con người đã đánh mất tự do cao quý của người con cái Chúa. Con người tưởng mình hoàn toàn tự do để ăn chơi, hưởng thụ hay hành động theo ý của mình, nhưng sự thực lúc đó con người lại đang làm nô lệ cho tiền bạc, sắc đẹp, danh lợi và ma quỷ hơn cả, rồi từ đó làm nô lệ cho tội lỗi, chết chóc, vong thân.

Tuy nhiên, chính khi tuân giữ luật lệ của Chúa, con người lại cảm thấy mình mất tự do nếu không biết dùng lý trí để hiểu tại sao mình phải lựa chọn hành động này mà không lựa chọn hành động khác. Lúc đó người ta chỉ giữ luật vì sợ bị phạt hơn là hiểu rõ tinh thần của luật. Giống như một vài người chạy xe ngừng lại khi đèn đỏ vì sợ người cảnh sát giao thông thổi phạt, chứ không phải tôn trọng luật lệ giao thông để bảo vệ sinh mạng của mình và của người khác. Đó là kiểu giữ luật của nhiều kinh sư và biệt phái trong đạo Dothái, Họ tuân giữ tỉ mỉ 673 điều khoản trong Cựu Ước nhưng lại không hiểu tinh thần luật Chúa nằm ở lòng yêu thương chân thành đối với Chúa và tha nhân. Nên Đức Giêsu nói hôm nay: "Nếu anh em không ăn ở công chính hơn các kinh sư và người Pharisiêu thì sẽ chẳng được vào nước Trời".

2. Tinh thần tự do của những con cái Chúa

a/ Đức Giêsu đến để đem lại cho con người sự tự do hoàn toàn của những người con Thiên Chúa. Ngài là một "người tự do vượt bậc" đối với tội lỗi đối với cái chết, đối với ma quỷ và đối với lề luật. Tự do đối với tội lỗi là vì Ngài đã yêu thương trọn vẹn, chân thành và quảng đại, trong khi tội lỗi là sự từ khước yêu thương. Đối với cái chết vì Ngài sẵn sàng đón nhận nó để rồi sống lại hiển vinh thay vì né tránh, trốn chạy nó. Ngài đã tiêu diệt tên địch thù cuối cùng là tử thần (x. 1Cr 15,26) để hứa ban sự sống vĩnh hằng cho những ai tin vào ngài. Tự do đối với ma quỷ. Vì Ngài đã chữa trị bao nhiêu người bị quỷ ám, giải phóng họ khỏi những điều áp bức, bệnh tật mà ma quỷ gây nên cho con người.Tự do đối với lề luật vì Ngài đã đi sâu vào tinh thần yêu thương của mọi lề luật để dạy chúng ta tuân giữ. Luật tôn trọng sự sống chẳng hạn: không phải chỉ giết người mới phạm luật, nhưng những thái độ hờ hững lạnh nhạt, những lời nói đay nghiến, chỉ trích cũng đều đáng lên án vì gây tác hại đến sự sống của người khác.

Do đó, ngài mới quả quyết rằng: "Ai giận anh em mình thì cũng đáng bị đưa ra toà rồi". Luật pháp "cấm ngoại tình" nhưng tinh thần của lề luật ấy là muốn bảo vệ sự thanh khiết toàn vẹn của con người. Vì vậy Ngài mới dạy: "Ai nhìn người phụ nữ mà thèm muốn thì trong lòng đã ngoại tình với người ấy rồi". Rất nhiều khi chúng ta an tâm khi giữ đúng điều răn thứ 6 và thứ 9: không làm điều dâm dục, không muốn vợ chồng người. Nhưng chúng ta lại vẫn thích thú với sách báo, phim ảnh, câu chuyện tục tĩu, dâm ô. Chúng ta có lẽ đã quên tinh thần của các điều răn ấy.

b/ Giữ luật với tinh thần tự do và tình yêu. Do đó, để phát huy tự do của mình một cách trọn vẹn, chúng ta cần phải gắn bó mật thiết với Đức Giêsu, hay nói đúng hơn và cụ thể hơn là ta hãy chọn Đức Giêsu và hành động theo lời dạy của Ngài. Đó là lẽ "khôn ngoan nhiệm mầu" của Thiên Chúa được thánh Phaolô nói đến trong bài đọc thứ hai ngày hôm nay.

Quả thật, qua bí tích rửa tội, chúng ta đã chọn Ngài, đã thành một chi thể trong thân thể mầu nhiệm của Người. Điều còn thiếu là chúng ta chưa hoàn toàn hành động theo lời dạy của Ngài: tất cả giới luật và dạy dỗ của Ngài chỉ quy về một điều duy nhất là: "Anh em hãy yêu thương như Thầy đã yêu thương anh em". Chính tình yêu sẽ giúp chúng ta vượt qua nô lệ vào luật pháp để đạt tới tinh thần tự do của những con cái Thiên Chúa. Vì thánh Phaolô nhắc nhở chúng ta: "Ai yêu thương thì đã chu toàn lề luật" (Rm 13, 8) và thánh Augutinô nhắc nhở: "Bạn hãy yêu thương đi rồi làm theo ý bạn muốn."

c/ "Mầu nhiệm của tự do". Ngày nay con người thường hiểu lầm về tự do, không phân biệt tự do tương đối với tự do tuyệt đối, nên đã lạm dụng tự do của mình. Con người đã muốn tách rời tự do ra khỏi tương quan cốt yếu và cơ bản của nó với sự thật và chuẩn mực luân lý. Do đó, đã gây nên bao tai họa khủng khiếp cho cá nhân và xã hội. Thí dụ: cụ thể là việc tự do muốn uống bao nhiêu rượu thì uống, dẫn đến tai nạn khi lái xe trong cơn say, cho đến những cuộc bạo động, chém giết, đập phá, cướp bóc nhân danh tự do đang xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới.

Khi đi từ mầu nhiệm Đức Giêsu Kitô, Đấng đã vâng lời cho đến chết và chết trên thập giá (Pl 2, 7-8), chúng ta hiểu rằng: vâng phục và tự do không mâu thuẫn với nhau đời sống của Đức Giêsu minh chứng rằng mầu nhiệm về tự do của con người là con đường vâng phục ý muốn của Chúa Cha bằng tình yêu của người con hiếu thảo: càng yêu thì càng muốn vâng phục, và càng vâng phục thì con người càng được tự do trong quyền năng của Thiên Chúa (x. Ga 10, 30;14, 11).

Kết luận:

Chúa Giêsu phục sinh là biểu tượng của sự tự do viên mãn, mà con người mơ ước vì Ngài cho chúng ta hiểu rằng, mình không còn bị giới hạn bởi vật chất, không gian, thời gian và được sống như con cái Thiên Chúa. Tuy nhiên để đạt được điều đó chúng ta cần phải trải qua khổ nạn và thập giá của sự vâng phục Chúa Cha như Đức Giêsu. Sự vâng phục đầy tình yêu như Ngài sẽ làm cho các luật lệ trở thành nhẹ nhàng và đem lại ơn cứu độ.